- برخی داروها، از جمله آنتی بیوتیک ها و SSRIها، می تونن تعادل باکتری ها رو در میکروبیوم روده تون به هم بزنن.
- تغییرات میکروبیوم ناشی از داروها اغلب موقتی هستن، اما گاهی اوقات می تونن باعث بروز علائم بشن.
- مصرف داروها فقط در مواقع ضروری می تونه به محافظت از میکروبیوم شما کمک کنه.
میکروبیوم روده شما که خانه تریلیون ها میکروبه، نقش کلیدی در همه چیز، از هضم غذا گرفته تا خلق وخو، ایفا می کنه. وقتی این تعادل به هم می خوره و باکتری های «بد» خیلی زیاد می شن، می تونه باعث التهاب بشه و حتی در ابتلا به بیماری های مزمن نقش داشته باشه. در این مطلب، به بررسی عوارض دارو بر روده می پردازیم.
برخی عادت ها مثل خوردن مقدار زیادی غذاهای تخمیر شده، از سلامت روده حمایت می کنن؛ اما برخی داروهای خاص می تونن کفه ترازو رو به سمت اشتباه سنگین کنن. اینجا چهار داروی رایجی رو معرفی می کنیم که کارشناس ها می گن ممکنه میکروبیوم شما رو مختل کنن.
1. آنتی بیوتیک ها و عوارض آن ها بر روده
آنتی بیوتیک ها شاید شناخته شده ترین داروها برای ایجاد مشکلات روده ای باشن. این داروها با هدف قرار دادن باکتری های مضر عمل می کنند، اما متاسفانه اغلب باکتری های مفید روده را نیز از بین می برند.
آنتی بیوتیک های ماکرولید با طیف گسترده، مثل آزیترومایسین (زد-پک) و اریترومایسین، با متوقف کردن رشد باکتری ها عمل می کنن و در دوزهای بالاتر، می تونن باکتری ها رو (چه خوب و چه بد) از بین ببرن. این موضوع یکی از اصلی ترین عوارض دارو بر روده است. برخلاف انتظار، نتایج یک بررسی تحقیقاتی در سال 1401 (2022) نشون می ده که آنتی بیوتیک ها گاهی اوقات می تونن شرایطی رو ایجاد کنن که به باکتری های مضر مثل کلستریدیوم دیفیسیل (C. diff) اجازه رشد بدن.
دکتر جیمز کاکس، متخصص گوارش و استادیار دانشگاه تگزاس کریستین، می گه آنتی بیوتیک ها همچنین می تونن به تنهایی باعث تحریک حرکات روده بشن و در نتیجه عوارض گوارشی ناخواسته ای ایجاد کنن.
به دلیل این اثرات احتمالی، پزشکان موقع تجویز آنتی بیوتیک، ممکنه مصرف غذاهایی مثل ماست یا کفیر رو توصیه کنن که حاوی پروبیوتیک ها (کشت های زنده) هستن و می تونن به بازسازی میکروبیوم با باکتری های مفید کمک کنن. درک بهتر تفاوت پروبیوتیک و پری بیوتیک در سلامت دستگاه گوارش نقش کلیدی در انتخاب منابع غذایی مناسب برای جبران این آسیب ها دارد.
خبر خوب اینه که تاثیر درمان گاه به گاه با آنتی بیوتیک روی میکروبیوم معمولا کوتاه مدته. دکتر کاکس به Health گفت: «معمولا علائم یک دوره کوتاه مدت [آنتی بیوتیک] فقط در طول مصرف دارو هست.» او اضافه کرد: «ایجاد یک وضعیت طولانی مدت بعد از یک تغییر کوتاه در میکروبیوم نادره، اما غیرممکن نیست.»
2. مهارکننده های پمپ پروتون
یک مختل کننده احتمالی دیگه برای روده؟ مهارکننده های پمپ پروتون (PPI) مثل پریواسید، پریلوسک و نکسیوم که با سرکوب اسید معده، بیماری رفلاکس معده و مری و زخم های معده رو درمان می کنن.
اما اسید معده نقش مهمی در سلامت روده داره: به هضم غذا کمک می کنه و مثل یک سد در برابر باکتری های مضری که ممکنه همراه غذا بخوریم عمل می کنه و مانع رسیدن اون ها به روده و احتمالا بر هم خوردن تعادل میکروبیوم می شه.
دکتر جاسموهان باجاج، استاد پزشکی در بخش گوارش، کبد و تغذیه دانشگاه ویرجینیا کامن ولث، می گه: «اغلب اوقات از داروهای PPI بیش از حد استفاده می شه چون دسترسی به اون ها خیلی راحته. این موضوع می تواند از جمله عوارض دارو بر روده باشد و با مشکلات عفونی در آینده مرتبط باشد.»
او پیشنهاد داد: «با پزشکتون صحبت کنین تا ببینین آیا هنوز به اون PPI نیاز دارین یا نه.»
3. مهارکننده های انتخابی بازجذب سروتونین
مهارکننده های انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIها) اغلب برای درمان افسردگی، اضطراب و سایر شرایط سلامت روان تجویز می شن. اون ها با افزایش فعالیت سروتونین، که یک انتقال دهنده عصبی «حس خوب» هست، عمل می کنن.
اما بیشتر سروتونین در واقع در روده تولید می شه، نه در مغز؛ بنابراین SSRIها می تونن پتانسیل تغییر میکروبیوم روده رو داشته باشن. این تغییرات پتانسیل بروز عوارض دارو بر روده را دارند. آن ها ممکنه اثر ضد میکروبی هم داشته باشن.
با این حال، هنوز دقیقا مشخص نیست که این داروها چطور میکروبیوم رو تغییر می دن و ممکنه این اثرات حتی مثبت باشن. دکتر کاکس گفت: «چه در حال تغییر محور مغز و روده باشیم و چه این یک تغییر در خلق وخو یا احساسات ما باشه، هنوز مطمئن نیستیم.»
4. دیگوکسین
دیگوکسین، دارویی که برای درمان نارسایی احتقانی قلب استفاده می شه، ممکنه روی میکروبیوم روده هم تاثیر بذاره. یکی از مواردی که باید به آن توجه کرد، عوارض دارو بر روده است، از جمله داروی دیگوکسین.
برخی تحقیقات (بیشتر روی موش ها) نشون می ده که دیگوکسین پروتئین های ضد میکروبی رو وارد روده می کنه که پتانسیل از بین بردن میکروب های مسئول هشدار به سیستم ایمنی در مورد پاتوژن های مهاجم رو دارن. این موضوع می تونه بدن رو نسبت به عفونت های پایدار مستعدتر کنه.
با این حال، تحقیقات در مورد اثرات دیگوکسین در انسان محدوده. دکتر کاکس گفت: «ممکنه دیگوکسین که از مواد گیاهی ساخته شده، غذایی برای میکروبیوم باشه. اینکه باکتری های خوب این رو می خورن یا باکتری های بد، هنوز نمی دونیم.»
چگونه عوارض دارو بر روده را به حداقل برسانیم و از آن محافظت کنیم؟
دکتر باجاج می گه میکروبیوم هر فرد به اندازه اثر انگشتش منحصربه فرده و به طور منظم تغییر می کنه، بنابراین هر دارویی پتانسیل تاثیرگذاری و بروز عوارض دارو بر روده را دارد. این موضوع پیش بینی اینکه آیا یک داروی جایگزین تاثیر بیشتر، کمتر یا اصلا هیچ تاثیری روی روده می ذاره رو سخت می کنه. اغلب، تنها نشانه تغییر، عوارض گوارشی جدیده.
دکتر باجاج گفت برای کمک به محافظت از میکروبیوم خودتون، آنتی بیوتیک ها رو فقط در صورت لزوم مصرف کنین، با پزشکتون در مورد داروهای مصرفی مشورت کنین و آزمایش های جدید رو بررسی کنین تا ببینین آیا هنوز به داروهایی که قبلا تجویز شده نیاز دارین یا نه. این اقدامات به کاهش عوارض دارو بر روده کمک می کند. موقع شروع یک داروی جدید، از ایجاد تغییرات بزرگ در رژیم غذایی به طور همزمان خودداری کنین تا تاثیرات اضافی روی روده تون به حداقل برسه.
وقتی صحبت از رژیم غذایی می شه، فیبر محلول رو در اولویت قرار بدین که مثل سوخت برای باکتری های مفید روده عمل می کنه. منابع خوب شامل سیب، موز، لوبیا، جو دوسر و آووکادو هستن. غذاهای تخمیر شده مثل ماست ساده، کفیر و کلم شور (ساورکرات) پروبیوتیک هایی رو فراهم می کنن که باکتری های سالم بیشتری رو به روده می رسونن.
در نهایت، مصرف الکل رو کاهش بدین که می تونه اثرات منفی داشته باشه. دکتر باجاج می گه: «الکل می تونه مستقیما روی سد روده ای و میکروبیوم تاثیر بذاره.»
آگاهی از نحوه اثرگذاری داروها بر باکتری های روده اولین قدم برای پیشگیری از مشکلات گوارشی طولانی مدت است. با ایجاد تغییرات کوچک در رژیم غذایی و مصرف هوشمندانه داروها تحت نظر پزشک، می توان تعادل حیاتی میکروبیوم را حتی در زمان بیماری حفظ کرد و از سلامت کلی بدن محافظت نمود.
